Salut les Cubains + Soy Cuba

Hoe wordt Cuba door beelden gemaakt, en hoe gaan die beelden vervolgens bepalen hoe we het land zien? Naar aanleiding van Bert Danckaerts tentoonstelling El Jardín de los Cerezos (5 sept – 11 okt) in Plus-One Antwerpen brengt De Cinema twee films samen die elk vanuit een andere vorm en historische context naar Cuba kijken: Agnès Varda’s SALUT LES CUBAINS en Mikhail Kalatozovs SOY CUBA (1964).

SALUT LES CUBAINS — Agnès Varda, 1963
Vier jaar na de Cubaanse Revolutie reist Agnès Varda naar Cuba met een Leica. Ze maakt er meer dan 4.000 foto’s. Terug in Parijs selecteert ze ongeveer 1.500 beelden, die ze vervolgens één voor één filmt op een animatiestand. Zo ontstaat SALUT LES CUBAINS: een film waarin stilstaande beelden door montage, muziek, ritme en geluid tot leven komen. Geïnspireerd door haar vriend en collega-filmmaker Chris Marker, die kort daarvoor LA JETÉE (1962) maakte, maakt Varda op haar beurt cinema van fotografie.

Ze toont een Cuba vol energie, muziek en optimisme. De film richt zich minder op revolutionaire doctrine dan op de mensen die de omwenteling beleven: arbeiders, studenten, kunstenaars, muzikanten en dansers. Varda vatte haar film zelf samen als “socialism and cha-cha-cha”.

Tegelijk is SALUT LES CUBAINS onlosmakelijk verbonden met de politieke en historische context waarin de film ontstond. Als Westerse linkse kunstenaar, gefascineerd door het socialistische project, maakt Varda niet alleen een portret van een revolutionaire samenleving, maar documenteert ze ook de manier waarop Cuba vanuit een Westerse blik werd bekeken en verbeeld.

SOY CUBA — Mikhail Kalatozov, 1964
Waar Varda vertrekt vanuit fotografie en het dagelijkse leven, kiest Mikhail Kalatozov voor een uitgesproken cinematografische vorm. SOY CUBA is een monumentaal en sterk gestileerd epos over Cuba aan de vooravond van en tijdens de revolutie.

De film vertelt vier verhalen: van een jonge vrouw in Havana en een boer die zijn suikerrietvelden verliest tot studenten die in opstand komen tegen het regime. Samen schetsen ze een samenleving waarin het oude kapitalistische systeem plaats moet maken voor de revolutie.

Kalatozov en zijn scenarist, de Russische dichter Jevgeni Jevtoesjenko, maken geen afstandelijke historische reconstructie, maar geven de gebeurtenissen nadrukkelijk vorm en betekenis. Met lange, spectaculaire camerabewegingen, extreme perspectieven en een sterk geënsceneerde beeldtaal wordt de revolutie bijna mythisch.

SOY CUBA is daarmee ook een uitgesproken product van de Koude Oorlog en van de politieke verbeelding die ermee gepaard ging. Tegelijk overstijgt de film zijn propagandistische dimensie dankzij Kalatozovs uitzonderlijke camerawerk en visuele inventiviteit. Decennia na de oorspronkelijke release werd de film opnieuw onder de aandacht gebracht door onder meer Martin Scorsese en Francis Ford Coppola. De film wordt vertoond in 4K.

Van revolutie naar herinnering
Juist door hun verschillende benadering gaan de twee films in dialoog met Bert Danckaerts El Jardín de los Cerezos. Samen bestrijken de drie werken meer dan zestig jaar Cubaanse beeldvorming: van de energie van een jonge revolutie in SALUT LES CUBAINS, over de cinematografische mythe van SOY CUBA, tot een hedendaags Cuba in El Jardín de los Cerezos, waar de grote ideologische verhalen hun overtuigingskracht grotendeels hebben verloren.

Geïnspireerd door Tsjechovs The Cherry Orchard wordt Cuba bij Danckaert een metafoor voor een samenleving tussen revolutionaire idealen, historische herinnering en uitputting. Via cinema’s, kerken en klaslokalen onderzoekt de tentoonstelling hoe verhalen en overtuigingen worden verteld en doorgegeven. Zo komen de drie werken samen rond één fundamentele vraag: hoe wordt werkelijkheid een beeld, en hoe gaat dat beeld vervolgens onze werkelijkheid bepalen?

De twee films worden kort ingeleid door filmprofessor Philippe Meers en fotograaf Bert Danckaert.

In de namiddag wordt hetzelfde programma georganiseerd met tussen de films een 30 min. lezing en reflectie door filmprofessor Philippe Meers en fotograaf Bert Danckaert.