D’Est

Chantal Akerman was vijftien jaar oud toen ze besloot dat ze films zou maken. Die resolutie kwam na het bekijken van Jean-Luc Godards PIERROT LE FOU. Het schoolleven was niets voor haar. “Als kind liep ik school in een conventionele bourgeoisie middelbare school en dacht dat het een kwestie was van klasse. Ik schreef mijn non-conformiteit toe aan het feit dat ik Joods was. Ik linkte dat toen niet aan gender, maar ik besefte later dat andere meisjes wel opgevoed werden met oog op hun toekomst als vrouwen binnen een normatieve maatschappij. Mijn ouders hadden de tijd niet.” Dus wat ze wel werd, besloot ze zelf. En dat zou filmmaker zijn.

Akerman doorbrak niet enkel de conventies van de samenleving, maar ook die van film. In haar werk herinterpreteert ze radicaal wat cinema is. Als autodidact liet Akerman zich niet temperen door de beperkingen van traditionele filmopleidingen. Wat wel op haar woog, was het verleden van haar Joodse ouders: moeder Nelly – met wie ze een onbreekbare band had – overleefde de gruwel van Auschwitz, maar verloor er haar ouders, vader Jacques – die op de achtergrond bleef binnen het gezin – bracht de oorlog ondergedoken door. Thuis hield Akerman zich stil, totdat ze op haar achttiende de vleugels uitsloeg. Eerst naar Parijs, dan nog verder weg naar New York. “Ik leefde eindelijk,” zei ze over die periode. In 1973 keerde ze terug naar Europa, waar de filmfinanciering meer mogelijkheden bood.

Niet enkel de achtergrond van haar (voor)ouders, maar ook de opkomst van de vrouwenrechtenbeweging in de jaren 70 zou een blauwdruk worden voor haar films. Meesterwerk JEANNE DIELMAN, 23, QUAI DU COMMERCE, 1080 BRUXELLES, met militant feministe en icoon van de nouvelle vague Delphine Seyrig in de titelrol, maakte ze op haar 24ste en was ambitieus, radicaal en werd ontvangen als uitgesproken feministisch. Maar Akerman weigerde labels die werden toegeschreven aan haar identiteit. Niet vrouw-zijn, Joods of lesbienne typeerden volgens Akerman haar identiteit, maar wel het dochter-zijn. Akermans werk is persoonlijk en bijna altijd een eerbetoon aan haar moeder Nelly. Moeder en dochter waren vervlochten en Akerman maakte een einde aan haar leven in 2015, enkele maanden na de dood van haar moeder.

Akerman was ook een bedreven en experimenteel documentaireregisseur. “Wanneer ik een documentaire maak, word ik een spons, dan neem ik alles in me op.” In D’EST reist ze door voormalige Sovjetlanden na de val van het Oostblok en de Berlijnse Muur. Aan elkaar geregen door stillevens, getuigt Akermans statische camera zonder dialoog van een onstabiele periode, van mensen en hun herinneringen, van landschappen en gebouwen. Die getuigenissen lopen van het westen naar het oosten, doorkruisen Polen, Oekraïne en Rusland, en komen samen in een impressionistisch filmgedicht.